Περί μεταφραστικών διλημμάτων

Albrecht Durer, Study of two hands holding a pair of books.

ΤΗΣ ΘΕΜΙΣ ΚΑΝΙΚΛΙΔΟΥ

Μετάφραση: τέχνη,  επιστήμη, ή δεξιότητα; πνεύμα ή γράμμα κειμένου, ισοδυναμία ή διαφορά; Αυτά είναι μόνο μερικά από τα γνωστά, και επίμονα, μεταφραστικά διλήμματα που κατά καιρούς έχουν τεθεί από τις μεταφραστικές σπουδές. Εκτός από τους θεωρητικούς του κλάδου όμως, και οι ίδιοι οι πρακτικοί μεταφραστές αναγνωρίζουν την ύπαρξη τους, ενίοτε ταυτιζόμενοι με τη μία ή την άλλη εκδοχή.

Αρχικά, τα διλήμματα αντανακλούν μια ανεξάντλητη αυτοανασκοπική διάθεση του κλάδου, ο οποίος πολλές φορές ασκεί άριστα το καθήκον του για διαμόρφωση του θεωρητικού του υπόβαθρου. Σε δεύτερο χρόνο είναι και δηλωτικά των εκάστοτε μεταφραστικών στρατηγικών που εφαρμόζουν οι μεταφραστές που είτε θέλουν να σεβαστούν την ακρίβεια ή παραδίδονται στην ανάγκη εγκλιματισμού, ως και “εγκλωβισμού”, του κειμένου στο νέο του περιβάλλον, αυτό της γλώσσας στόχου.

Θα ήθελα εδώ να προσθέσω και μια άλλη διάσταση για παρουσία των διλημμάτων στον μεταφραστικό χώρο. Πιστεύω, πως τα μεταφραστικά διλήμματα είναι σύμφυτα τόσο με την ίδια τη μεταφραστική διαδικασία όσο και με το μετάφρασμα ως προϊόν. Αυτό πηγάζει από το γεγονός ότι η τελευταία είναι εξ ορισμού συνδεδεμένη με την έννοια του διλήμματος, με τη δυαδικότητα και με την ανάγκη γεφύρωσης δύο, συχνά διακριτών, γλωσσικών και πολιτισμικών πλαισίων, καθώς εκ φύσεως το μεταφρασμένο κείμενο υπάρχει πάντα σε συσχετισμό με το πρωτότυπό του. Αν συνεπώς θεωρήσουμε ότι για να υπάρξει μετάφρασμα απαραιτήτως θα πρέπει να έχει προηγηθεί ένα στατικό πρωτότυπο, τότε αυτομάτως αναγνωρίζουμε το μετάφρασμα ως δευτερογενές κείμενο (Valdeón) το οποίο και  βρίσκεται σε μόνιμο διάλογο με το αρχικό.

Από πολύ νωρίς λοιπόν υπάρχει συνεπώς μια υποβόσκουσα και πρακτική εξοικείωση με δύο γλωσσικά συστήματα, δύο κειμενικά στοιχεία και δύο αφηγηματικά περιβάλλοντα. Κυριότερη εφαρμογή αυτή της δυαδικότητας θα έλεγα ότι είναι ο χρόνος καθώς και πάλι η μετάφραση περικλείει και σμίγει δύο χρονικές στιγμές αφήγησης, εκείνης του πρωτοτύπου και εκείνης του μεταφράσματος. Ο χρονικός, πολλές φορές, διασκελισμός που έχει να κάνει ο μεταφραστής για να συνταυτίσει δύο κειμενικές μορφές είναι εξαρτώμενος από το είδος του κειμένου και πολλές φορές επηρεάζει το μεταφραστικό αποτέλεσμα. Συνεπώς, τα διλήμματα προκύπτουν όχι αποκλειστικά ως ερωτήματα που απαραιτήτως πρέπει να απαντηθούν ή ως πάγιες θέσεις που θα πρέπει να λάβει ο μεταφραστής. Μπορούν να αναγνωρίζονται ως και ενδιαφέρουσες εκδοχές της ίδιας της μεταφραστικής διαδικασίας,  ως  «γονιδιακά» σύμφυτα αυτής.

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Basic HTML is allowed. Your email address will not be published.

Subscribe to this comment feed via RSS

Αρέσει σε %d bloggers: