Άλυτα ή δυσεπίλυτα “ζητήματα” στον (μεταφρασμένο) Άμλετ

twisted, submerged Ophelia-Hamlet

Ophelia – Hamlet, by Mancera

της Σταυρούλας Τσούπρου

Όταν ο Κοσμάς Πολίτης (από τους σημαντικότερους πεζογράφους τής Γενιάς τού Τριάντα και ίσως ο μοναδικός επιζών αυτής, από αισθητικής απόψεως, γνωστός, ωστόσο τότε, και μάλιστα ήδη από την δεκαετία τού ’50, κυρίως, ως μεταφραστής) «παραχωρούσε την μετάφρασή του στο έργο Άμλετ τού Σαίξπηρ στο Πειραματικό Θέατρο της Μαριέττας Ριάλδη, για την χειμερινή θεατρική σαιζόν 1971-72»[i], οι μεταφράσεις τού σαιξπηρικού αριστουργήματος που είχαν προηγηθεί στην ελληνική γλώσσα ήταν αρκετές και ανήκαν κατά σειράν στους: Ιωάννη Περβάνογλου, Δημήτριο Βικέλα, Ιάκωβο Πολυλά, Μιχάλη Δαμιράλη, Δημήτρη Κοτοπούλη (χειρόγραφη), Άγγελο Βλάχο, Δ. Κανδηλιώτη (χειρόγραφη), Κωνσταντίνο Θεοτόκη (χειρόγραφη), Άγγελο Σεφεριάδη (χειρόγραφη), Βασίλη Ρώτα, Β. Λιάσκα (πεζόμορφη διασκευή) και Εμμανουήλ Βικέτο.[ii] Βεβαίως, τις χειρόγραφες εργασίες δεν θα μπορούσε να τις έχει υπ’ όψιν του ο Κοσμάς Πολίτης,[iii] ούτε και είναι υποχρεωτικό να γνώριζε όλες τις παραπάνω εκδοθείσες μεταφράσεις. Πάντως, την μετάφραση του Δημητρίου Βικέλα την γνώριζε ήδη από την εποχή κατά την οποία έγραφε το μυθιστόρημά του Λεμονοδάσος (1930)[iv], ενώ υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι γνώριζε και εκείνην τού Πολυλά (αν κρίνει κανείς από ορισμένα σχετικά δεδομένα στην δική του μετάφραση). Επιπλέον, είναι πολύ πιθανόν να έλαβε υπ’ όψιν του, όταν αυτή εκδόθηκε το 1965, και την μετάφραση του Εμμ. Ι. Βικέτου. Όσο για την περίπτωση του Βασίλη Ρώτα, θα αναφέρω την προφορική μαρτυρία της Ιώς Μαρμαρινού, σύμφωνα με την οποία, στον Κοσμά Πολίτη δεν άρεσαν οι μεταφράσεις τού Ρώτα, γενικότερα· παρ’ όλα αυτά, είναι φανερό πως δεν αγνοούσε τις, αλλεπάλληλες άλλωστε, εκδόσεις που έκαναν αυτές οι μεταφράσεις, καθώς, κάποιες φορές, υιοθετεί τις ίδιες με τον Ρώτα μεταφραστικές λύσεις.

Θεωρώντας εδώ, επιπλέον, ως δεδομένο ότι ο έλληνας μεταφραστής είχε υπ’ όψιν του μία έκδοση του πρωτοτύπου, η οποία ακολουθούσε (πιθανότατα), όπως συνηθιζόταν, εξάλλου, αρχικά, το κείμενο του πρώτου Folio (F), δηλαδή, της πρώτης έκδοσης των Απάντων (1623) του Σαίξπηρ και όχι το κείμενο του δεύτερου Quarto (Κουάρτο), το Q2 (1604, 1605), το οποίο, ύστερα από την μνημειώδη μελέτη τού Dover Wilson (1930/ επανέκδοση Cambridge, 1969), καθιερώθηκε ως το αυθεντικότερο, θα ασχοληθούμε στην συνέχεια, και αναγκαστικά εν συντομία, αφ’ ενός, α) με κάποια από τα συνηθισμένα μεταφραστικά λάθη στα οποία έχουν υποπέσει οι περισσότεροι έλληνες μεταφραστές και, αφ’ ετέρου, β) με ορισμένες ορθές, κατά την κρίση μας, πρωτοβουλίες τού Κοσμά Πολίτη. Γίνεται φανερό πως το μετάφρασμα του τελευταίου λειτουργεί, για τις παρούσες νύξεις, ως αφετηρία.

α) Ξεκινώντας με την αναφορά σε ορισμένα λάθη τα οποία διαπράττουν οι περισσότεροι (έλληνες) μεταφραστές τού Άμλετ, θα σταθούμε, κατ’ αρχάς, στο, μάλλον απλό, «Come your ways» τού αγγλικού πρωτοτύπου, ειπωμένο ως πατρική “διαταγή” από τον Πολώνιο στην Οφηλία, στο τέλος τής τρίτης Σκηνής της Πρώτης Πράξης. Στην έκδοση «The Arden Shakespeare», ο επιμελητής Harold Jenkins υποσημειώνει σχετικά ότι πρόκειται για συνήθη ιδιω(μα)τισμό, όπου το «ways» διατηρεί μία παλαιότερη επιρρηματική χρήση τής γενικής πτώσης. Με την προϋπόθεση, δε, ότι και η γράφουσα διδάχθηκε σωστά το σαιξπηρικό πρωτότυπο στα φοιτητικά της χρόνια, η εν λόγω έκφραση θα πρέπει να αντιστοιχεί στην ελληνική γλώσσα με τα «Σύνερθε» ή «Έλα στα συγκαλά σου». Παρ’ όλα αυτά, τόσο ο Κοσμάς Πολίτης, μεταφράζοντας: «πήγαινε τώρα», όσο και οι, επί παραδείγματι, Δημήτριος Βικέλας, Ιάκωβος Πολυλάς, Βασίλης Ρώτας, Παύλος Μάτεσις, μεταφράζοντας με τον ίδιο τρόπο ή παρόμοια, δίνουν, ανεξήγητα, διαφορετική νοηματική κατεύθυνση στο κείμενο. Ο Γιώργος Χειμωνάς, από την πλευρά του, στην εντελώς ιδιότυπη, ούτως ή άλλως, μετάφρασή του, παραλείπει (ή αποφεύγει) το συγκεκριμένο σημείο. Μόνον ο Θεόδουλος Μ. Πανταζής, εξ όσων, βέβαια, γνωρίζω, αποδίδει σωστά στην ελληνική («Σύνελθε») αυτήν την, μάλλον απλή, επαναλαμβάνω, αγγλική ιδιωματική φράση. Τουλάχιστον για αυτόν τον τελευταίο (ο οποίος, βέβαια, δεν έχει αποφύγει άλλα λάθη) αποδεικνύεται ότι πράγματι μεταφράζει «απευθείας από το πρωτότυπο».

Παραμένουμε στον Πολώνιο, ενώ μεταβαίνουμε στην δεύτερη Σκηνή τής Δεύτερης Πράξης, στο σημείο όπου ο εν λόγω αυλικός μόλις έχει αποκαλύψει στον Κλαύδιο και την Γερτρούδη τα περί των επιστολών τού Άμλετ στην Οφηλία. Εκείνη την στιγμή εμφανίζεται ο Άμλετ, και ο Πολώνιος παρακαλεί τους βασιλείς και τους ακολούθους να απομακρυνθούν, προκειμένου ο ίδιος να “πιάσει την κουβέντα” στον νεαρό πρίγκιπα και να τον “ξεψαχνίσει” όσο μπορεί. Σύμφωνα και με την αντίστοιχη υποσημείωση της έκδοσης Arden, κάποιοι από τους ακολούθους καθυστερούν να απομακρυνθούν και έτσι ο Πολώνιος τους απευθύνει το «O give me leave», έκφραση η οποία τούς ζητά ευγενικά αυτό ακριβώς, να φύγουν, αντί να αποτελεί έναν τρόπο προσέγγισης κάποιου, και εν προκειμένω του Άμλετ, όπως θεωρείται σε αρκετές από τις μεταφράσεις. Μεταφράζοντας και ο Κοσμάς Πολίτης: «Ω επίτρεψέ μου», φαίνεται να συντάσσεται με την λανθασμένη νοηματική κατεύθυνση.

Ένα ακόμη λάθος, το οποίο αποφεύγουν, ωστόσο, ο Ιάκωβος Πολυλάς (που μεταφράζει: «κρυφά») και ο Θ.Μ. Πανταζής (που μεταφράζει: «εμπιστευτικά»), γίνεται κατά την μετάφραση της λέξης «closely», από τα λόγια τού Κλαύδιου προς την Γερτρούδη: «we have closely sent for Hamlet hither» (στην πρώτη Σκηνή της Τρίτης Πράξης). Ο Κοσμάς Πολίτης, και άλλοι μαζί με αυτόν (ή σε διαφορετική, αλλά και πάλι λανθασμένη κατεύθυνση), μεταφράζει «πριν λίγο», ενώ το νόημα, σύμφωνα και με την υποσημείωση του πρωτοτύπου, είναι: «privately».

Στο επόμενο υπό εξέταση χωρίο, πρόκειται για ένα συχνά παραμορφωμένο ή ίσως και κακοποιημένο, στις ελληνικές, τουλάχιστον, αποδόσεις του, διαλογικό απόσπασμα, στην δεύτερη Σκηνή της Τρίτης Πράξης. Πρόκειται για το σημείο εκείνης της στιχομυθίας Άμλετ – Οφηλίας, αμέσως πριν την παράσταση της παντομίμας, όπου, κατά την μετάφραση του Κοσμά Πολίτη, διαμείβονται τα εξής: «―Κυρά μου να ξαπλώσω στα γόνατά σου; ―Όχι αφέντη μου. ―Θέλω να πω, ν’ ακουμπήσω το κεφάλι μου στα γόνατά σου; ―Ναι αφέντη μου. ―Νομίζεις πως είχα προστυχιά στο νου μου; ―Δε νομίζω τίποτ’ αφέντη μου. ―Ωραία ιδέα νἄσαι ξαπλωμένος ανάμεσα στα σκέλια μιας κοπέλας. ―Τι είπες αφέντη μου; ―Τίποτα». Πιο συγκεκριμένα, στους στίχους 116-119 του αγγλικού πρωτοτύπου («―I think nothing, my lord. ―That’s a fair thought to lie between maids’ legs. ―What is, my lord? ―Nothing»), και ειδικά πίσω από την λέξη «nothing» (= τίποτα), κρύβονται, σύμφωνα με τις Σημειώσεις της έκδοσης Arden, υπονοούμενα για τα γεννητικά όργανα του άνδρα και της γυναίκας, καθώς και για την παρθενιά των κοριτσιών. Αν μάλιστα θεωρηθεί ότι το υποκείμενο, εκείνο που ξαπλώνει «ανάμεσα στα σκέλια μιας κοπέλας», είναι αυτό το αλληγορικό «nothing» (αντί ολόκληρη η φράση να αποτελεί επεξήγηση του «ωραία ιδέα»), τότε ένας μεταφραστής που πλησίασε πιο κοντά στο σαιξπηρικό πρωτότυπο ήταν ο Μιχάλης Κακογιάννης: «Ωραία ιδέα να την ξαπλώνεις ανάμεσα σε πόδια κοριτσιού». Έτσι, και το «What is, my lord» δεν θα έπρεπε να μεταφράζεται: «Τι είπες, αφέντη μου;» ή με παρόμοιο τρόπο, αλλά (θα έπρεπε να μεταφράζεται): «Ποιο;» ή «Τι;», εννοώντας «Ποιο (να) είναι αυτό που ξαπλώνει ή υπάρχει ανάμεσα κ.λπ.»). Δυστυχώς, εξαιτίας των απρόσεχτων μεταφράσεων, αυτά τα υπονοούμενα “χάνονται” εδώ, ενώ θα μπορούσαν να διατηρηθούν σχετικά εύκολα.

Το επόμενο σημαντικό όσο και ατυχώς μεταφρασμένο χωρίο βρίσκεται στην τέταρτη Σκηνή τής Τρίτης Πράξης, στην αρχή των λόγων που απευθύνει ο Άμλετ στην Γερτρούδη, όταν εκείνη τον ρωτά: «―Τι πρέπει να κάνω;» («―What shall I do?»). «―Not this, by no means, that I bid you do:», της απαντά ο γιος της και ο Κοσμάς Πολίτης μεταφράζει: «―Όχι, με κανένα τρόπο, ό,τι σου έλεγα πρωτύτερα μην κάνεις·». Είναι πραγματικά αξιοπερίεργο πόσοι έλληνες μεταφραστές, άρα όχι μόνον ο Κοσμάς Πολίτης, αποδίδουν συγκεχυμένα αυτό το σημείο (παραπέμπω, πάντως, εδώ και σε όσα γράφει στον «Πρόλογο» της έκδοσης Arden ο Harold Jenkins, προκειμένου για την έκπληξή του ως προς το πόσα χωρία τού Άμλετ δεν έχουν εξηγηθεί, και άρα ούτε μεταφραστεί, ακόμη ικανοποιητικά). Κατ’ ουσίαν, ο Άμλετ λέει στην συνέχεια, με έναν διαφορετικό τρόπο, πιο παραστατικό, στην μητέρα του όσα τής έχει ήδη πει. Έτσι, πιο επιτυχημένες είναι, στην συγκεκριμένη περίπτωση, οι μεταφράσεις των Μιχάλη Κακογιάννη: «Προ πάντων όχι αυτό που θα σου πω να κάνεις:» και Κωνσταντίνου Θεοτόκη: «Όχι, μα την αλήθεια, ό,τι σου ειπώ». Το ότι, δε, αυτά που λέει εδώ ο Άμλετ τα λέει ειρωνικά, “από την ανάποδη”, γίνεται σαφές και από την απάντηση της μητέρας του, η οποία έχει κατανοήσει τις συμβουλές του. Πάντως, το χωρίο αυτό είναι πιο εύκολο να διευκρινιστεί κατά την ερμηνεία του στην παράσταση.

Τέλος, στην τέταρτη Σκηνή τής Τέταρτης Πράξης, στον μονόλογο τον οποίο ο Άμλετ εκφωνεί λίγο μετά την “συνάντησή” του με τον στρατό τού Φόρτιμπρας και λίγο πριν αναχωρήσει ο ίδιος για το ταξίδι εκείνο στην Αγγλία που δεν έμελλε να ολοκληρωθεί ποτέ, υπάρχει ένα χωρίο, το οποίο έχει προκαλέσει συζητήσεις ήδη μεταξύ των άγγλων μελετητών, προκειμένου για το ακριβές νόημά του (αυτό, εξάλλου, έχει συμβεί πολλάκις, όπως ήδη επισημάνθηκε, ειδικά στον Άμλετ). Το συγκεκριμένο χωρίο θεωρείται, μάλιστα, αντιπροσωπευτικό των περιπτώσεων εκείνων στις οποίες ο Shakespeare αφήνει από αμέλεια μισοειπωμένο αυτό που θέλει να εννοηθεί, λέγοντας κάποτε και το αντίθετό του, οπότε, ως προς αυτό, υπάρχει, και εδώ, μία δικαιολογία για τα λάθη των μεταφραστών. Πρόκειται για τα ακόλουθα λόγια: «Rightly to be great/ Is not to stir without great argument,/ But greatly to find quarrel in α straw/ When honour’s at the stake». Και στην μετάφραση του Κοσμά Πολίτη: «Πραγματικά μεγάλος δεν είναι όποιος/ ξεσηκώνεται δίχως αιτία, μα όποιος καυγά μεγάλο στήνει/ για ένα άχυρο σαν παίζεται η τιμή του». Σύμφωνα με τις Σημειώσεις τής έκδοσης Arden, η άρνηση στον δεύτερο από τους παραπάνω στίχους τού αγγλικού πρωτοτύπου πρέπει να θεωρηθεί ως διπλή, δηλαδή: «is not not to stir». Στην ελληνική γλώσσα, λοιπόν, η πιστή απόδοση θα ήταν κάπως έτσι: «Πραγματικά μεγάλος είσαι όχι όταν δεν ξεσηκώνεσαι χωρίς σοβαρή αιτία, αλλά όταν βρίσκεις αφορμή και από μια ασήμαντη αιτία (ένα άχυρο) για να στήσεις μεγάλο καβγά, εφόσον διακυβεύεται η τιμή σου». Αρκετές μεταφράσεις σε αυτό το σημείο είναι είτε ασαφείς, είτε λανθασμένες, κατά την γνώμη μου. Πιο κοντά στο πρωτότυπο βρίσκονται, με τον δικό του τρόπο ο καθένας, ο Γιώργος Χειμωνάς: «Αν γενναιότητα είναι να μάχεσαι για τα μεγάλα/ Είναι μεγαλωσύνη να μάχεσαι όταν κι ένας ίσκιος μονάχα/ περάσει επάνω από την τιμή σου» και ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης: «Αληθινό δεν είναι μεγαλείο/ χωρίς μεγάλη αιτία να μη σαλεύεις,/ αλλά αφορμή για μάλωμα μεγάλο/ και σ’ ένα αχυροκάλαμο να βρίσκεις,/ αν η τιμή σου παίζεται». Ο Κοσμάς Πολίτης, όπως και άλλοι, δεν πρόσεξε την εννοούμενη διπλή άρνηση.

β) Ας εστιάσουμε τώρα, έστω και πάλι εν συντομία, σε κάποιες από τις σωστές πρωτοβουλίες που πήρε ο Κοσμάς Πολίτης, αποφεύγοντας, ταυτόχρονα, τα λάθη άλλων μεταφραστών. Αυτό έγινε, επί παραδείγματι, στην περίπτωση της λέξης fishmonger (II, ii, 174), την οποία δεν μεταφράζει ως «ψαράς», όπως οι περισσότεροι, αλλά με την (ακριβέστερη) περίφραση: «πουλάς ψάρια στη γύρα». Το ίδιο συνέβη και σε, τουλάχιστον, δύο ακόμη σημεία, όπου, αποφεύγοντας τα λάθη τού Βασίλη Ρώτα πιο συγκεκριμένα, μετέφρασε σωστότερα από εκείνον. Έτσι, την απάντηση του Άμλετ στην ερώτηση του Κλαύδιου (III, ii, 92-94) «―How fares our cousin Hamlet?», απάντηση η οποία στο πρωτότυπο είναι: «―Excellent, i’ faith, of the chameleon’s dish. I eat the/ air, promise-crammed. […]», την μετέφρασε: «―Εξαίρετα μα την πίστη μου. Τρώγω σαν τον χαμαιλέοντα: αέρα παραγεμισμένο με υποσχέσεις» (και όχι με την “απαράδεκτη”, και επισημανθείσα από τον Θ.Μ. Πανταζή, φράση τού Βασίλη Ρώτα: «τρώγω αέρα με κρέμα ελπίδες»). Αντίστοιχα, την ερώτηση του Άμλετ «―What, frighted with false fire?» (III, ii, 260), η οποία αναφέρεται στην ψυχική κατάσταση του Κλαύδιου μετά την παρακολούθηση του θεάτρου εν θεάτρω, την μεταφράζει και πάλι ορθά: «―Τι, τρόμαξε με την κανονιά στον αέρα;» (και όχι λανθασμένα, όπως οι Πολυλάς και Ρώτας που κάνουν λόγο για «πυρκαγιά»).

Επίσης, πέρα από τα λίγο έως πολύ αυστηρά όρια της απόδοσης ενός νοήματος, ο Κοσμάς Πολίτης εμφανίζεται κάποιες φορές να προσδίδει κάποιες αποχρώσεις, που ίσως και να μην είχαν προβλεφθεί από τον Σαίξπηρ. Έτσι, την, μάλλον απλή, οδηγία που δίνει ο Πολώνιος στην Οφηλία, προκειμένου για την (υπό την παρακολούθηση την δική του και του Κλαύδιου) συνάντησή της με τον Άμλετ (III, i, 43): «―Ophelia, walk you here», ο Κοσμάς Πολίτης την φωτίζει κωμικά, εξαιτίας, προφανώς, του ήδη γελοιογραφημένου χαρακτήρα τού Πολώνιου, επιλέγοντας την απόδοση: «―Οφήλια, εδώ να σουλατσάρεις». Με παρόμοιο τρόπο, αλλού, ο μεταφραστής φαίνεται να παίζει με τις διαφορετικές επιλογές «ο δείπνος» και το «δείπνο», για την μετάφραση του αγγλικού «supper» (IV, iii, 17-18), πλουτίζοντας, τελικά, το κείμενο. Άλλοτε, βλέπουμε τον Κοσμά Πολίτη να δίνει προσοχή και στις παρηχήσεις, είτε διατηρώντας μία πρακτική που υπάρχει ήδη στο πρωτότυπο, όπως στην περίπτωση του «Brutus» και του επιθετικού προσδιορισμού «brute» (III, ii, 103-104), τα οποία ο Κοσμάς Πολίτης μετέφρασε ως «Βρούτος» και «μπρούσκος» αντίστοιχα, είτε δημιουργώντας ο ίδιος μία παρήχηση στο μεταφρασμένο κείμενο, όπως συμβαίνει με τα «πίκρα» και «προίκα», που μεταφράζουν τα «plague» και «dowry» (III, i, 136-137) του πρωτοτύπου.

Σταματώντας την επί τροχάδην εξέτασή μας εδώ, μένει να εκφράσουμε την ελπίδα, οι μελλοντικές μεταφράσεις τού Άμλετ να λάβουν υπ’ όψιν τους και, άρα, να αποφύγουν, κατά το δυνατόν, τα λάθη των προηγούμενων.


[i] Βλ. στο σχετικό ιδιωτικό «Συμφωνητικόν», στην έκδοση William Shakespeare, Άμλετ. Το κείμενο της παράστασης του «Πειραματικού Θεάτρου» τής Μαριέττας Ριάλδη, 1971-1972, Μετάφραση: Κοσμάς Πολίτης, Επιμέλεια – Σημειώσεις – Επίμετρα: Σταυρούλα Γ. Τσούπρου, Νεφέλη, 2014, σ. 114.
[ii] Για την προηγηθείσα συνοπτική καταγραφή βασίστηκα στα: α) Αικ. Δούκα–Καμπίτογλου, Η παρουσία του Σαίξπηρ στον ελληνικό χώρο. Μια απόπειρα βιβλιογραφίας, Θεσσαλονίκη, 1981 β) Κ.Γ. Κασίνης, Διασταυρώσεις, Α′. Μελέτες για τον ΙΘ′ και Κ′ Αι., Δ′ έκδοση, Εκδόσεις Χατζηνικολή, 1998 (Πίνακας 8, σ. 90) και γ) Vasso Yannakopoulou, Norms and Habitus as Parameters in the Production of four Greek Translations of «Hamlet», Thesis submitted for the degree of Ph. D., National and Kapodistrian University of Athens – Faculty of English Studies, Athens, 2010 (Appendix 1/ Renderings of Hamlet into Greek, σσ. 259-261). Καθεμιά, ωστόσο, από τις τρεις παραπάνω πηγές πληροφοριών είχε ορισμένες ελλείψεις ή και λάθη, με αποτέλεσμα να επιλέξω, τελικά, μόνον τα εξακριβωμένα δεδομένα. Την μετάφραση, πάντως, του Κοσμά Πολίτη την παραθέτει μόνον η Vasso Yannakopoulou, κάνοντας, παρ’ όλα αυτά, το λάθος να την ταυτίσει με την (μεταγενέστερη) μετάφραση του Δ. Κοσμά (Δίφρος, [1985]).
[iii] Η μετάφραση του Κωνσταντίνου Θεοτόκη (1916) εκδόθηκε μόλις το 1977: βλ. στην Βιβλιογραφία εδώ.
[iv]  Βλ. σχετικά στο Σταυρούλα Γ. Τσούπρου, «Ο «ανέκδοτος» Κοσμάς Πολίτης», περιοδ. Πόρφυρας, φ. 141, Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2011, σσ. 251-265/ ειδικότερα, σ. 258 και σ. 264/ σημ. 26.


Ενδεικτικές Βιβλιογραφικές αναφορές

The Arden Edition of the Works of William Shakespeare, Hamlet, Edited by Harold Jenkins, General Editor: Richard Proudfoot, Methuen, London and New York, 1986.

Σαίξπηρ Ουΐλλιαμ, Άμλετ Τραγωδία σε πέντε πράξεις, Μετάφραση – Σημειώματα: Εμμ. Ι. Βικέτου, Εκδοτικός οίκος Ι. Γ. Βασιλείου, Αθήναι, 1965.

Σαίξπηρ Γουΐλλιαμ, Ο Άμλετ Τραγωδία σε πέντε πράξεις, Μεταφρασμένη από τον Κωνσταντίνο Θεοτόκη, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη), Αθήνα, 1977.

Σαίξπηρ Ουΐλλιαμ, Η Τραγωδία τού Άμλετ Πρίγκιπα της Δανίας. Μετάφραση: Μιχάλης Κακογιάννης. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη, 1985.

Σαίξπηρ Ουΐλλιαμ, Άμλετ Πρίγκηπας της Δανίας (Δράμα σε πέντε πράξεις και είκοσι σκηνές). Μετάφραση: Γιώργος Χειμωνάς. Δεύτερη έκδοση. Κέδρος, 1989.

Σαίξπηρ Ουΐλλιαμ, Άμλετ. Μετάφραση [Απευθείας από το πρωτότυπο]: Θεοδούλου Μ. Πανταζή, Κύπρος – Λευκωσία: Εκδόσεις “Όμπερον” – Αρ. 4, 1990.

Αμλέτος Τραγωδία Σαικσπείρου, Έμμετρος Μετάφρασις: Ιακώβου Πολυλά, Εισαγωγή: Δημήτρης Πολυχρονάκης, Κριτικαί Παρατηρήσεις: Γεώργιος Καλοσγούρος, Φιλολογική Επιμέλεια: Μάρα Γιαννή, Εκδόσεις Ιδεόγραμμα, Αθήναι, 2008.

Σέξπιρ Ουΐλιαμ, Η τραγική ιστορία του Άμλετ πρίγκιπα της Δανιμαρκίας, Μετάφραση: Παύλος Μάτεσις. Αθήνα: Εκδόσεις Τόπος, 2009.

Shakespeare William, Άμλετ, Μετάφραση: Βασίλης Ρώτας, Ειδική έκδοση για την εφημ. Το Βήμα, Εκδόσεις Επικαιρότητα, 2009.


Photo: Ophelia – Hamlet, by Mancera, used under CC BY 2.0

2 Responses to “Άλυτα ή δυσεπίλυτα “ζητήματα” στον (μεταφρασμένο) Άμλετ”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Basic HTML is allowed. Your email address will not be published.

Subscribe to this comment feed via RSS

Αρέσει σε %d bloggers: